Kıyılarımızda sayısı 140’tan az olan Akdeniz keşiş foku için gerekli koruma önlemlerinin çok geç olmadan hayata geçirilmesi gerekiyor.
22 Mart Uluslararası Fok Günü’nde, nesli tehlike altındaki Akdeniz keşiş fokunun geleceğinin, yaşam alanlarının korunmasına bağlı olduğu bir kez daha vurgulanıyor. Geçtiğimiz günlerde Gazipaşa’da yaşanan olay, insan baskısına rağmen türün kıyı mağaralarında verdiği hayatta kalma mücadelesini bir kez daha gözler önüne serdi.
Akdeniz’de yaşayan ve en nadir deniz memelilerinden biri olan Akdeniz keşiş foku (Monachus monachus), Türkiye kıyılarında varlığını sürdürmeye çalışıyor. Ancak türün hayatta kalabilmesi için günümüzde en kritik yaşam alanlarından biri olan kıyı mağaraları artan insan baskısı nedeniyle tehdit altında.
Akdeniz Koruma Derneği (AKD), 22 Mart Uluslararası Fok Günü kapsamında yaptığı açıklamada, özellikle turizm sezonunun yaklaşmasıyla birlikte fokların dinlenme ve yavrulama amaçlı kullandığı kıyı mağaralarında insan baskısının arttığına dikkat çekti.
AKD’nin Foça, Muğla ve Antalya kıyılarında yürüttüğü bilimsel izleme çalışmaları sayesinde, Akdeniz keşiş foklarının yılın farklı dönemlerinde hangi mağaraları kullandığı belirleniyor. Fotokapan ve uzaktan izleme sistemleri ile yürütülen çalışmalar, bu mağaraların türün yaşam döngüsü için kritik öneme sahip olduğunu ortaya koyuyor.
Akdeniz keşiş foku, her ne kadar denizde yaşayan bir memeli olsa da dinlenme, doğum ve yavru bakımı için kıyı mağaralarına ihtiyaç duyuyor. Özellikle doğum döneminde mağaralarda insanla karşılaşma anne ve yavru için ciddi bir risk oluşturabiliyor. Türkiye’de fok mağaralarına girilmesi yasal olarak yasaklanmış olmasına rağmen, zaman zaman tur tekneleri, dalış faaliyetleri veya meraklı ziyaretçiler nedeniyle bu alanlarda Akdeniz keşiş fokları rahatsız edilebiliyor.
Engelleyici Yasalar Var ama Etkili Koruma Henüz Söz Konusu Değil
Türkiye’de Akdeniz keşiş foklarının yaşadığı kıyı mağaralarına girilmesi, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında yayımlanan düzenlemeler gereğince yasaktır. Bu alanlarda dalış yapmak, yüzerek veya herhangi bir deniz vasıtasıyla mağaralara girmek, mağara girişlerinde beklemek ve demirlemek mevzuat kapsamında yasaklanmıştır.
Ayrıca, Akdeniz keşiş fokunun avlanması ve zarar görmesi 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu ile yasaklanmış olup, nesli tehlike altındaki türlerin ve yaşam alanlarının korunması 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu kapsamında da güvence altındadır.
Akdeniz Koruma Derneği, fokların yaşam alanlarının korunabilmesi için özellikle kıyı mağaralarının bulunduğu bölgelerde farkındalığın artırılması ve insan faaliyetlerinin sınırlandırılması gerektiğini vurguluyor.
Bir Akdeniz keşiş foku ile karşılaşırsanız bunlara dikkat edin
Akdeniz Koruma Derneği, denizde veya kıyıda bir Akdeniz keşiş foku ile karşılaşılması durumunda hayvanın rahatsız edilmemesi ve güvenliğinin korunması için şu noktalara dikkat edilmesi gerektiğini vurguluyor:
Mağaralara girmeyin: Fokların dinlenme ve yavrulama alanı olan kıyı mağaralarına karadan ya da denizden giriş yapmayın. Bu alanlar türün hayatta kalması için kritik öneme sahiptir ve mevzuat kapsamında korunmaktadır.
Uzak mesafede kalın: Akdeniz keşiş fokuna yaklaşmayın. Hayvanın strese girmemesi için güvenli bir mesafede kalın ve bulunduğu alanı sakin şekilde terk edin.
Sessiz olun: Fokları rahatsız edebilecek yüksek ses, ani hareketler veya insan teması hayvanlar için risk oluşturabilir. Foklara dokunmaya ya da onları beslemeye çalışmayın.
Gözlemlerinizi bildirin: Bir Akdeniz keşiş foku ile karşılaşırsanız, gözleminizi Akdeniz Koruma Derneği İhbar Hattı’na (0531 721 2008) bildirerek türün izlenmesi ve bireylerin tanımlanması çalışmalarına katkı sağlayabilirsiniz.
Akdeniz Koruma Derneği yetkilileri, “Akdeniz keşiş foklarının hayatta kalabilmesi için mağaraların sessiz ve güvenli kalması gerekiyor. Bu mağaralar fokların evi. Onları korumak hepimizin sorumluluğu.” mesajını paylaştı.